Historia Gedanii Gdańsk: jak klub zmieniał się przez lata

Futbol pojawił się w Gdańsku wcześnie, jeszcze pod koniec XIX wieku, długo przed odzyskaniem przez Polskę niepodległości. Grę przywieźli do portowego miasta angielscy marynarze, a pierwsze rozgrywki miały charakter towarzyski i odbywały się bez stałej organizacji.

Pierwszy gdański klub piłkarski powstał 18 kwietnia 1903 roku pod nazwą Fußball-Club Danzig, a od 1905 roku występował jako BuEV Danzig. Jeszcze w roku założenia rozegrał pierwsze spotkanie z drużyną z Królewca, co dla ówczesnego Gdańska oznaczało mecz z zespołem z innego dużego miasta regionu.

Data 1903 jest w tym opracowaniu punktem odniesienia, a nie początkiem historii samej Gedanii. Dzieli je od siebie dziewiętnaście lat, w trakcie których piłka nożna zdążyła w mieście okrzepnąć i doczekać się własnych boisk oraz stałych rywalizacji.

Gedania została założona 15 sierpnia 1922 roku i była jednym z pierwszych polskich klubów sportowych w Wolnym Mieście Gdańsku. Jej powstanie wpisywało się w szerszy proces: polska społeczność miasta budowała wówczas własne organizacje, w których mogła prowadzić działalność sportową i kulturalną we własnym języku.

Zaczątki polskiej organizacji sportowej w Gdańsku sięgają wcześniej, do 1876 roku i towarzystwa działającego pod nazwą Ogniwo. Dopiero jednak zmiana sytuacji politycznej po 1918 roku pozwoliła prowadzić taką działalność otwarcie i na większą skalę.

W tym kontekście klub piłkarski był czymś więcej niż drużyną sportową. Jego członkowie rywalizowali na boiskach, ale angażowali się także w życie społeczne miasta. Trening, mecz i zebranie klubowe były formami obecności, na które w innych okolicznościach nie byłoby miejsca.

Nazwa klubu odwołuje się do łacińskiej nazwy Gdańska. Wybór był czytelny dla obu stron: nawiązywał do miasta, a jednocześnie sytuował klub w polskiej tradycji nazewniczej, w której łacińskie formy miejskie były wówczas często wykorzystywane.

Pierwszy mecz piłkarze klubu rozegrali przeciwko Polonii Bydgoszcz. Choć zespół zakwalifikowano początkowo do klasy A, na własną prośbę rozpoczął rozgrywki na niższym poziomie. Decyzja wyglądała na ostrożną, ale pozwoliła budować drużynę stopniowo, bez presji wyniku w pierwszym sezonie.

To jeden z niewielu momentów wczesnej historii klubu, o którym zachowany materiał mówi coś więcej niż tylko datę. Zwykle wiadomo, że coś się wydarzyło, rzadziej dlaczego.

Największe piłkarskie sukcesy Gedania odnosiła w okresie przed wybuchem II wojny światowej. Ten fragment dziejów jest w materiałach klubowych przywoływany najczęściej i pozostaje punktem odniesienia dla późniejszych pokoleń zawodników.

Zachowane opisy tego okresu są jednak ogólne. Mówią o pozycji klubu i o randze jego meczów, rzadziej o konkretnych tabelach czy składach. Archiwum odnotowuje ten stan wprost, zamiast uzupełniać go rekonstrukcją: przy pozycjach z tego okresu w katalogu widnieje oznaczenie okresu, a nie konkretna data roczna.

Wybuch wojny zamyka ten rozdział ostro i bez przejścia. Kolejne zapisy w archiwum pochodzą już z zupełnie innej rzeczywistości organizacyjnej.

Kolejne dekady przyniosły klubowi zmiany organizacyjne i wędrówkę po szczeblach rozgrywek. Materiały z tego okresu zachowały się nierówno: obok szczegółowych zapisów pojedynczych spotkań znajdują się całe lata, po których nie został żaden dokument.

Najbardziej szczegółowy zachowany zapis meczowy pochodzi z 2012 roku. Sprawozdanie z wyjazdowego spotkania seniorów z GKS Kolbudy, zakończonego wynikiem 4:2 dla gospodarzy, opisuje przebieg gry minuta po minucie, łącznie z czerwoną kartką dla bramkarza i wejściem do bramki zawodnika z pola. Zespół prowadził wówczas trener Radosław Sąsiadek, a mecz rozgrywano w V lidze.

Dla porównania: sezon 2023/2024 zespół seniorów zakończył w III lidze na ósmym miejscu, z 50 punktami w 34 spotkaniach. Zestawienie tych dwóch punktów w czasie pokazuje skalę ruchu klubu między szczeblami rozgrywek w ciągu jednej dekady.

W zachowanych materiałach powtarzają się dwa obiekty: przy alei Hallera i przy ulicy Kościuszki. Każdy prowadzony był w serwisie klubowym jako osobny dział, z własnym zestawem informacji.

Z 2012 roku pochodzi obszerny raport dotyczący budowy gdańskiego kompleksu sportowo-rekreacyjnego przy alei Hallera 201, obejmującego sześć boisk. Dokument opisuje zakres robót ziemnych, użyty sprzęt i procentowe zaawansowanie prac na każdym boisku osobno. Jest to najbardziej szczegółowy zachowany materiał dotyczący infrastruktury, na której klub grał i szkolił.

Obiekty zajmują w archiwum tyle miejsca nie przez przypadek. Dla klubu działającego na kilkunastu poziomach wiekowych liczba dostępnych boisk decyduje o tym, ile drużyn można równolegle prowadzić.

Archiwum dokumentuje jedenaście oddzielnie prowadzonych roczników młodzieżowych: 1993/94, 1995/96, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2004, 2005 oraz 2006/2007. Poza nimi wyodrębnione są kategorie junior starszy i junior młodszy, każda z własną kadrą, tabelą i terminarzem.

Osobny dział poświęcono szkoleniu bramkarzy. Szkółka bramkarska prowadzona była z własnym harmonogramem treningów, koncepcją rozwoju i opisem rodzajów zajęć, co w klubie tej wielkości nie jest rozwiązaniem oczywistym.

Ta część materiałów mówi o klubie więcej niż tabele seniorów. Pokazuje organizację pracującą równolegle na kilkunastu poziomach, z podziałem zadań na tyle wyraźnym, że każda kategoria miała w serwisie własne miejsce.

Historia Gedanii Gdańsk opowiedziana na podstawie zachowanych materiałów ma wyraźne luki. Brakuje ciągłych zestawień wynikowych sprzed 1939 roku, brakuje też pełnej dokumentacji powojennych sezonów. Zachowane pozycje układają się w punkty, a nie w linię ciągłą.

Katalog archiwum odnotowuje te braki tak samo jak same materiały. Przy pozycjach, dla których nie da się ustalić roku na podstawie źródła, zamiast daty przybliżonej pojawia się oznaczenie braku danych. Uzupełnianie luk szacunkami zamieniłoby archiwum w opowieść, a to jest inny gatunek.

Współcześnie klub prowadzi drużynę seniorów oraz szkolenie młodzieży w kilkunastu kategoriach wiekowych, wraz z osobnym działem poświęconym szkoleniu bramkarzy. Ostatni zamknięty sezon opisany w archiwum to 2023/2024, zakończony ósmym miejscem w III lidze i bilansem szesnastu zwycięstw, dwóch remisów i szesnastu porażek.

Bieżące komunikaty publikuje Gedania Gdańsk na swojej oficjalnej stronie. To archiwum zajmuje się porządkowaniem i opisywaniem materiałów dotyczących przeszłości, tak aby historia gdańskiego futbolu pozostała dostępna w jednym miejscu.